Kvörtun vegna vanrækslu í meðferð á San Rouge spítala

Kvörtun vegna vanrækslu í meðferð á San Rouge spítala

Reykjavík, 20. maí 2025

Til: Embættis landlæknis

Efni: Formleg kvörtun skv. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga

Hér með er lögð fram formleg kvörtun til embættis landlæknis vegna meintrar vanrækslu og mistaka í meðferð sem sjúklingurinn Steindór Halldórsson hlaut á San Rouge spítala. Kvörtun þessi er sett fram í samræmi við 2. mgr. 28. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og er hún send fyrir hönd sjúklingsins Steindórs Halldórssonar. Í kvörtuninni er gerð grein fyrir atvikum máls, afleiðingum þeirra og settar fram kröfur um úrbætur. Atvik málsins eru rakin hér á eftir.

Málsatvik (tímalína atburða)

Slys og skurðaðgerð (17. maí 2024): Steindór Halldórsson lenti í alvarlegu slysi þann 17. maí 2024 sem leiddi til þess að hann þurfti á skurðaðgerð að halda. Í kjölfarið gekkst sjúklingurinn undir mjaðmaskiptaaðgerð á San Rouge spítala. Strax að lokinni aðgerðinni var honum, án nokkurra útskýringa eða leiðbeininga, gert að yfirgefa spítalann og halda heim. Engin formleg eftirmeðferð, endurhæfingaráætlun eða fræðsla um bataferlið var veitt við útskrift.
Engin eftirfylgni – sjúklingur berst einn: Í kjölfar útskriftarinnar fékk Steindór enga eftirfylgni eða aðstoð frá heilbrigðisstarfsfólki. Í marga mánuði eftir aðgerðina neyddist sjúklingurinn til að berjast einn við að ná fótfestu á ný. Hann þurfti á eigin spýtur að reyna að endurheimta hreyfigetu, sinna endurhæfingu, halda heimili sínu gangandi og komast af frá degi til dags – allt þetta án aðstoðar fagfólks eða nokkurrar utanaðkomandi hjálpar.
Fyrsta formlega viðtal – eftir margra mánaða bið: Ekki var boðað til formlegs eftirlits- eða matsfundar fyrr en mörgum mánuðum síðar. Þann dag, eftir langa bið, fór fram fyrsta formlega viðtal við lækni/endurhæfingaraðila. Það viðtal reyndist aðeins taka um 12 mínútur. Í viðtalinu virðist ekki hafa gefist tími til ítarlegrar skoðunar eða umræðu um bataferlið, enda var tímalengd viðtals augljóslega ófullnægjandi miðað við alvarleika málsins og þann tíma sem liðinn var frá aðgerð.
Áætlun um endurhæfingu og samningur um vikulega heimsóknir: Þrátt fyrir stutt viðtal var á þessum fundi loks ákveðið að hefja formlega endurhæfingu. Sett var fram áætlun um þriggja mánaða endurhæfingu fyrir Steindór, og samningur var undirritaður þess efnis að sjúklingurinn myndi fá vikulegar læknisheimsóknir og stuðning á því tímabili. Þessi áætlun var sett fram mörgum mánuðum eftir að upphaflega slysið átti sér stað og hafði Steindór þá þegar þurft að sjá alfarið um eigin bata fram að þessu.
Byrjun endurhæfingar og tímabundið hlé vegna veikinda móður: Endurhæfing samkvæmt samningnum hófst skömmu síðar og stóð yfir í um einn mánuð. Eftir um það bil mánuð af meðferðinni kom upp sú aðstaða að móðir sjúklingsins, sem glímir við krabbamein, þurfti að fara til heimalands þeirra. Steindór, sem sonur hennar og aðstandandi, þurfti nauðsynlega að fylgja móður sinni í þessari ferð. Af þessum sökum varð hann að rjúfa tímabundið þátttöku sína í endurhæfingarúrræðinu eftir um einn mánaðar meðferð.
Endurkoma til að ljúka endurhæfingu: Að sinni erindagjörð lokinni erlendis sneri Steindór aftur til landsins gagngert til að halda áfram og ljúka umsaminni endurhæfingu. Hann fylgdi samviskusamlega þeim ráðstöfunum sem gerðar höfðu verið og gerði ráð fyrir að geta tekið við sér aftur þar sem frá var horfið samkvæmt upphaflegum samningi.
Þjónustan horfin við heimkomu – breytt og skert meðferð: Þegar sjúklingurinn kom aftur til baka að loknu tímabundnu hléi varð ljóst að sú þjónusta sem samið hafði verið um og hann hafði verið að njóta áður var ekki lengur í boði. Þjónustan reyndist horfin, algjörlega án útskýringa. Steindóri var ekki gefin nein skýr orsakaskýring á því hvers vegna endurhæfingaráætlunin hafði verið rofin eða hætt. Sú meðferð eða eftirfylgni sem honum var boðin eftir heimkomuna var ekki sú sama og áður hafði verið lofað. Í reynd var meðferðin allt önnur og mun takmarkaðri en sú endurhæfing sem samið hafði verið um upphaflega.
Lok endurhæfingar – sjúklingur verst farinn ári eftir slys: Þann 19. maí 2025 lauk þessari endurhæfingu formlega, án frekari skýringa. Það er ári og tveimur dögum eftir slysið. Þrátt fyrir hið margumtalaða endurhæfingarferli er niðurstaðan sú að sjúklingurinn hefur aldrei verið jafn kvalinn og illa farinn líkamlega og nú. Steindór Halldórsson glímir enn við verulega verki og skerta líkamlega færni. Heilsufar hans hefur fremur hrakað en batnað á þessu ári frá slysinu, sem bendir til að umrædd meðferð hafi verið bæði ófullnægjandi og ómarkviss.

Afleiðingar og mat á málsatvikum

Ofangreind atvik gefa sterklega til kynna að Steindór Halldórsson hafi ekki notið þeirrar vönduðu, samfellu og faglegu heilbrigðisþjónustu sem honum bar. Í upphafi var hann útskrifaður úr sjúkrahúsi án fullnægjandi upplýsinga, leiðbeininga eða stuðnings, sem samrýmist ekki viðteknum stöðlum um eftirmeðferð eftir stórar skurðaðgerðir. Eftir útskriftina var engin eftirfylgni veitt í marga mánuði og var sjúklingurinn algerlega sjálfur látinn um að sjá fyrir bataferli sínu. Slíkt telst alvarleg vanræksla á skyldum heilbrigðisstofnunar gagnvart sjúklingi í viðkvæmri stöðu.

Þegar formleg endurhæfing loks hófst, þá seint og um síðir, var hún afar stopul í framkvæmd. Brotalamir urðu á þjónustunni þegar sjúklingurinn þurfti tímabundið að hverfa af landi brott af fjölskylduástæðum; í kjölfarið virtist kerfið ekki reiðubúið að halda áfram meðferð hans samkvæmt samningi. Þjónustan sem Steindór hafði verið lofað og samið var um við upphaf endurhæfingarinnar var skyndilega felld niður eða stórlaskað án skýringa eða fyrirvara. Þessi framganga er bæði óskiljanleg og óásættanleg.

Kvörtunaraðili telur að um hafi verið að ræða meinta vanrækslu og möguleg mistök í meðferð sjúklingsins. Í heild sinni bendir reynsla Steindórs til þess að brotið hafi verið gegn réttindum hans sem sjúklings, m.a. rétti hans til fullnægjandi upplýsinga og viðeigandi kontinuítets í heilbrigðisþjónustu (sbr. lög um réttindi sjúklinga). Afleiðingin er sú að heilsa sjúklingsins hefur versnað og lífsgæði hans stórlega skerst, þrátt fyrir þá þjónustu sem hann fékk á endanum. Þetta er raupber vísbending um að þjónustan hafi verið haldin alvarlegum annmörkum.

Kröfur og beiðnir

Með vísan til framangreindra málsatvika og alvarlegra afleiðinga þeirra er hér með farið fram á eftirfarandi úrbætur:

Tafarlaus úrbót í meðferð sjúklingsins: Að Steindór Halldórsson verði lagður inn á Hospital Clínic VITA hið fyrsta, til frekari meðferðar og endurhæfingar. Telja verður brýnt að sjúklingurinn fái þar aðgang að viðeigandi sérhæfðri þjónustu, utan þess ramma þar sem vanrækslan átti sér stað.
Óháð læknisfræðileg greining: Að óháðir sérfræðingar, sem ekki komu að fyrri meðferð hans, framkvæmi ítarlega greiningu á núverandi ástandi Steindórs. Þessi greining skal sérstaklega beinast að uppruna og eðli vaxandi verkja hans, sem og að könnun á mögulegum fótalengdamun sem grunur leikur á að hafi myndast (um 4 cm munur á lengd fóta). Slík óháð skoðun er nauðsynleg til að meta hvort rangfærsla eða mistök hafi átt sér stað við fyrri aðgerð eða endurhæfingu, og til að leggja til viðeigandi áframhaldandi meðferð byggða á niðurstöðum þeirrar greiningar.

Kvörtunaraðili leggur áherslu á að ofangreindar kröfur séu uppfylltar svo fljótt sem auðið er, enda er heilsa og lífsgæði sjúklingsins í húfi. Jafnframt er þess óskað að embætti landlæknis taki mál þetta til formlegrar meðferðar og rannsóknar, í samræmi við lög. Er beðið um að embættið kanni hvort um brot á starfsskyldum eða mistök hafi verið að ræða hjá viðkomandi heilbrigðisstarfsmönnum og heilbrigðisstofnun, og að niðurstöður þeirrar könnunar leiði til viðeigandi ráðstafana.

Að endingu er þess vinsamlega óskað að embætti landlæknis staðfesti móttöku kvörtunarinnar og upplýsi kvörtunaraðila um framgang málsins eftir því sem því miðar áfram.

Virðingarfyllst,

Kvörtunaraðili: ______________
fyrir hönd Steindórs Halldórssonar

Formleg kvörtun vegna vanrækslu í meðferð og beiðni um annað læknisfræðilegt álit

Reykjavík, 20. maí 2025

Til: Embætti landlæknis
Efni: Kvörtun yfir meðferð á San Rouge spítala og ósk um annað læknisfræðilegt álit

Kæri landlæknir,

Ég undirrituð sendi hér með, fyrir hönd sjúklings sem lenti í alvarlegu slysi fyrir einu ári, formlega kvörtun vegna alvarlegrar vanrækslu í sjúkrahúsmeðferð á San Rouge spítalanum. Jafnframt er óskað eftir því að sjúklingurinn fái innlögn á Hospital Clínic VITA til að fá annað álit og ítarlega greiningu á ástandi sínu. Kvörtun þessi er lögð fram í samræmi við 2. mgr. 28. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga, sem heimilar sjúklingi að beina kvörtun til embættis landlæknis vegna meðferðar sem hann hefur hlotiðumbodsmadur.is.

Bakgrunnur máls og atriði kvörtunar

Sjúklingurinn, karlmaður á miðjum aldri, fékk alvarleg meiðsli í fyrrnefndu slysi og gekkst undir mjaðmaraðgerð (nýja mjöðm) á San Rouge spítalanum. Eftir aðgerðina hefur hann upplifað ítrekaða vanrækslu og ófullnægjandi eftirfylgni. Helstu atriði kvörtunarinnar eru sem hér segir:

Skortur á upplýsingagjöf og meðferð án vitneskju: Sjúklingurinn var haldið sofandi í marga daga eftir mjaðmaraðgerðina, án þess að honum væru veittar nokkrar upplýsingar um aðgerðina eða eigið ástand. Þegar hann vaknaði var honum í reynd ekki gerð grein fyrir því hvað hefði verið gert eða hvernig aðgerðin hefði tekist. Hann var útskrifaður og sendur heim með 30 skurðhefti í skurði sem lá frá mjöðm og niður að hné, án viðeigandi fræðslu um aðgerðina, eftirmál hennar eða nauðsynlegt eftirlit. Þetta er gróft brot á upplýsingarétti sjúklings skv. 5. gr. laga um réttindi sjúklinga – hver sjúklingur á rétt á skýrum upplýsingum um heilsufar sitt, batahorfur og fyrirhugaða meðferð ásamt upplýsingum um framgang hennar, áhættu og gagnseminatlex.ilo.org. Að halda sjúklingi í svæfingu/svæfingalyfjum dagar í senn án skýringa og án upplýsts samþykkis er ólíðandi og stríðir gegn grundvallarréttindum sjúklingsins.
Engin eðlileg eftirfylgni: Þrátt fyrir umfang aðgerðar og alvarleika slyssins fékk sjúklingurinn engu reglulegu eftirliti eða endurhæfingu að ræða. Eina formlega eftirfylgni frá spítalanum var eitt 12 mínútna viðtal við bæklunarlækni (ortopæd) um heilt ár eftir slysið. Sá læknir hafði augljóslega ekki kynnt sér málið fyrirfram og virtist ómeðvitaður um aðdraganda og feril sjúklingsins. Engar líkamlegar skoðanir, myndrannsóknir eða mat á árangri aðgerðarinnar fóru fram í þessari einu heimsókn. Venjuleg læknismeðferð eftir mjaðmaraðgerð felur í sér reglubundna skoðun, sjúkraþjálfun og ítarlegt eftirlit með bataferli, en það skorti hér algjörlega. Samkvæmt lögum á sjúklingur rétt á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem völ er á hverju sinni og þjónustu sem miðast við ástand hans og horfur á hverjum tímanatlex.ilo.org. Einnig á sjúklingur rétt á samfelldri þjónustu og skulu heilbrigðisstarfsmenn og stofnanir hafa með sér samstarf honum til hagsbótanatlex.ilo.org. Í þessu tilfelli var hvorugu þessu fyllilega sinnt – eftirfylgnin var nánast engin og ekkert samstarf virtist milli skurðlækna, heimilislækna, sjúkraþjálfara eða annarra fagaðila um bata sjúklingsins. Slíkt skortur á eftirfylgd getur haft alvarlegar afleiðingar; eins og bent hefur verið á geta ófullnægjandi eftirmeðferð og vanræksla valdið viðvarandi skaða eða jafnvel dauða og leitt til málsóknabyrddavis.com. Það er grundvallarskylda í heilbrigðisþjónustu að veita markvissa eftirfylgni eftir stórar skurðaðgerðir, og að þessu sinni brást sú skylda algjörlega.
Samningsbundnu eftirliti ekki sinnt: Í kjölfar slyssins og aðgerðarinnar var gerður sérstakur samningur/áætlun um vikulegar læknisheimsóknir síðustu þrjá mánuði (liklega sem hluti af endurhæfingu og eftirliti). Þessi samningur var undirritaður af báðum aðilum (sjúklingi og fulltrúa spítalans) og átti að tryggja reglubundna læknisskoðun, meðferð eða endurhæfingu á meðan bati stæði yfir. Engin þessara vikulegu heimsókna var framkvæmd af hálfu spítalans. Spítalinn virtist algerlega líta fram hjá eigin áætlun; sjúklingurinn beið árangurslaust vikuna eftir vikuna en fékk hvorki heimsókn né útskýringar á því af hverju samkomulagið var ekki virt. Hér er um að ræða verulega vanefnd á samkomulagi sem sjúklingurinn reiddi sig á og hluti af meðferðaráætlun hans. Slík vanefnd er ekki aðeins ófagleg heldur felur einnig í sér trúnaðarbrest. Sjúklingur og aðstandendur hans urðu fyrir vonbrigðum og traust til spítalans laskaðist illilega. Athygli er vakin á því að sjúklingar eiga rétt á þjónustu sem byggir á bestu fáanlegu þekkingu og samviskuseminatlex.ilo.org, og að tryggja skuli öryggi sjúklinga og gæði þjónustunnar. Hér var hvorugu framfylgt. Í reynd var sjúklingurinn skildir eftir án nokkurs eftirlits þrátt fyrir skriflegar tryggingar um hið gagnstæða.
Sjúkraflutninga-/akstursþjónusta skyndilega stöðvuð: Í upphafi bataferlisins naut sjúklingurinn tímabundið aðstoðar sjúkraflutningaþjónustu (t.d. akstur eða aðhlynning til að komast á milli staða eða veita heimahjúkrun). Þessi þjónusta reyndist þó skammvinn. Eftir að sjúklingurinn þurfti stutt leyfi til að sinna veikri móður (sem varð til þess að hann gat ekki þegið þjónustuna í nokkra daga) var þjónustunni hætti fyrirvaralaust af hálfu spítalans. Engar formlegar útskýringar voru gefnar á því hvers vegna sú lífsnauðsynlega þjónusta var felld niður, né var boðið upp á aðra lausn. Í kjölfarið stóð sjúklingurinn bjargarlaus gagnvart daglegum verkjum og hindrunum á að sækja heilbrigðisþjónustu. Þetta telst vera alvarleg vanræksla á umönnun, þar sem sjúklingurinn var skyndilega sviptur þeirri stoð sem honum var nauðsynleg til að halda áfram meðferð. Með þessu var í raun rofin sú samfella í þjónustu sem átti að vera til staðarnatlex.ilo.org og öryggi sjúklingsins stefnt í hættu. Slík framkoma bendir til skorts á ábyrgðartilfinningu og skipulagi af hálfu spítalans.
Óviðunandi verkjastilling og sjálfseyðandi lyfjanotkun: Vegna vaxandi verkja, bæði í aðgerðarsvæðinu og víðar (s.s. bak og önnur liðum), neyddist sjúklingurinn smám saman til að taka inn mjög sterk lyf án fullnægjandi læknisfræðilegs eftirlits. Lyfin sem um ræðir eru m.a. morfín (sterkt ópíóíða verkjalyf), amfetamín (örvandi lyf), Rivotríl (klónazepam; krampastillandi/róandi), alprazólam (kvíðastillandi benzódíazepín) og Halcion (tríasólam; svefnlyf). Þessi blanda lyfja er sérlega hættuleg ef ekki er gætilega fylgst með sjúklingnum – hætta er á alvarlegum aukaverkunum, fíkn, ofskömmtun og jafnvel lífshættulegum atvikum. Enginn læknir eða fagaðili á vegum spítalans fylgdist með verkjastillingu sjúklingsins eða reyndi að greina orsakir verkjanna sem hrjá hann. Í reynd var sjúklingurinn skilinn eftir einn með sársauka sínum og neyddur til að verða sér úti um verkjalyf til að komast af dag frá degi. Slík vanræksla á verkjastjórnun gengur í berhögg við nútímaviðmið í heilbrigðisþjónustu. Réttur sjúklinga til fullnægjandi verkjameðferðar er viðurkenndur víða sem grunnmannréttindijournals.lww.com. Alþjóðlegar gæðakröfur gera ráð fyrir að verkir sjúklinga séu metnir og meðhöndlaðir markvisst, enda hefur löngum verið bent á að verkir séu oft vangreindir og vanmeðhöndlaðir af heilbrigðisstarfsfólki, með þeim afleiðingum að sjúklingar þjást að óþörfu, fá fylgikvilla eða jafnvel lífshættuleg vandamáljournals.lww.com. Í þessu tilfelli er augljóst að verkir sjúklingsins voru ekki teknir alvarlega. Engar rannsóknir eða greiningar voru gerðar til að komast að rótum verkjanna, heldur virðist spítalinn hafa látið hjá líða að veita nokkra aðstoð. Afleiðingin er sú að sjúklingurinn glímir enn við mikla og stöðuga verki eitt ár eftir aðgerð. Hann lýsir því sjálfur að líðan hans hafi hrakað svo mjög að lífsviljinn sé farinn að dvína – hann sér ekki fyrir endann á kvölunum. Þetta er ákaflega alvarlegt og verður að taka mjög alvarlega. Rannsóknir sýna að einstaklingar með langvarandi verki eru a.m.k. tvöfalt líklegri en aðrir til að fá sjálfsvígshugsanir eða gera sér meinpubmed.ncbi.nlm.nih.gov. Því má ljóst vera að vanræksla á verkjameðferð er ekki aðeins spurning um vanlíðan, heldur getur hún beinlínis ógnað lífi og heilsu sjúklings (t.d. með alvarlegri þunglyndisárás eða sjálfsvígshættu). Að auki má nefna að samkvæmt læknisfræðilegum stöðlum bera sjúkrahús ábyrgð gagnvart sjúklingum sínum ef þau ná ekki að uppfylla lágmarks gæðastaðla í meðferð og tryggja öryggi þeirrajournals.lww.com. Í þessu tilviki hefur sú skylda verið vanrækt, þar sem hvorki var tryggður öryggi sjúklings (í ljósi hættulegrar lyfjanotkunar án eftirlits) né gætt að gæðastöðlum í verkjameðferð.
Grunur um ranga greiningu – 4 cm fótalengdar munur: Sjúklingurinn hefur sjálfur, eftir bestu getu, reynt að leita skýringa á sínum verkjum. Meðal þess sem hann hefur uppgötvað er að eftir aðgerðina virðist annar fótur hans vera um 4 cm lengri en hinn. Ef það reynist rétt er um mjög verulegan mun að ræða – til samanburðar er bent á að eftir mjaðmaskiptaaðgerðir getur vissulega orðið smávægilegur lengdarmunur, en almennt er miðað við að allt að 2 cm munur geti talist óhjákvæmilegur án þess að um mistök sé að ræða; meiri munur getur hins vegar bent til þess að í aðgerðinni hafi eitthvað verið farið úrskeiðispenningtonslaw.com. Í tilviki sjúklingsins er munurinn gríðarlegur (4 cm) og gæti útskýrt afhverju stoðkerfi hans hefur verið í uppnámi (ímyndaðu þér að ganga daglega með öðrum fæti 4 cm lengri – það setur óeðlilegt álag á mjaðmir, bak og hnén, sem útskýrir vel þá stöðugu verki sem hann finnur fyrir). Það má teljast líklegt að slíkur lengdarmunur sé afleiðing af vangreindum mistökum við aðgerðina, t.d. röng stærð íhluta eða röng staðsetning mjaðmaskálar eða liðkúlu. Reyndar er einmitt þekkt dæmi um sambærilegt atvik erlendis þar sem sjúklingur var skilinn eftir með mislangar fætur og mikla verki eftir mjaðmaraðgerð; þar kom síðar í ljós að íhlutir í mjaðmalið voru of stórir og rangt staðsettir, sem orsakaði skekkju í lengd fótarins og stöðuga verkipenningtonslaw.com. Í því tilviki hafði sjúklingurinn ítrekað reynt að fá skýringar hjá upprunalegum skurðlækni sínum en var alltaf sagt að allt væri eðlilegt – kvartanir hennar voru einfaldlega afgreiddar sem ímyndunpenningtonslaw.com. Það var ekki fyrr en hún fékk annað álit frá öðrum sérfræðingi sem mældi fæturna og staðfesti raunverulegan lengdarmun (2 cm í hennar tilviki)penningtonslaw.com, að sannleikurinn kom í ljós. Sú sjúklingur þurfti að gangast undir aðra aðgerð til að leiðrétta mistökin; eftir þá aðgerð urðu fætur hennar jafnlangir og verkir hurfu að mestu leyti – hún náði fullum bata á nokkrum mánuðumpenningtonslaw.com. Þessi saga sýnir vel hversu mikilvægt er að leita sérfræðilegs mats utan upprunalegs lækningateymis þegar grunur leikur á að eitthvað hafi farið úrskeiðis. Í okkar tilviki hefur sjúklingurinn aldrei fengið tækifæri á slíkri óháðri rannsókn; San Rouge spítalinn hefur ekki veitt nein tækifæri á ítarlegri greiningu eða viðurkenningu á mögulegum mistökum. Þvert á móti hefur málið legið óhreyft, á meðan ástand sjúklingsins versnar.

Að ofangreindu öllu sögðu er ljóst að brotin eru ýmis réttindi sjúklingsins og aðbúnaður hans verið með öllu óásættanlegur. Hér hefur orðið alvarleg vanræksla í heilbrigðisþjónustu, sem óhjákvæmilega þarf að taka til skoðunar. Því miður er saga sjúklingsins ekki einsdæmi; á undanförnum misserum hafa fjölmargir sjúklingar stigið fram og lýst sambærilegri reynslu af vanrækslu í heilbrigðiskerfinu, jafnvel með lífshættulegum afleiðingum. Í fjölmiðlum og umræðum hafa birst “hryllingssögur” af sjúkrahúsum þar sem lífi sjúklinga hefur verið stefnt í hættu af vangá eða hirðuleysi heilbrigðisstarfsfólks, með dauða eða varanlegan skaða sem afleiðinguskandall.is. Slíkar frásagnir undirstrika að kerfið þarf að bregðast hratt og örugglega við kvörtunum sem þessum, áður en enn alvarlegri afleiðingar hljótast.

Brot á réttindum sjúklings – lagalegur grundvöllur

Með framangreindum atriðum hefur San Rouge spítalinn brotið í bága við ýmis ákvæði laga og reglna er varða réttindi sjúklinga og gæði heilbrigðisþjónustu. Hér á eftir eru nefnd nokkur af þeim helstu:

Réttur til upplýsinga og upplýsts samþykkis: Samkvæmt 5. gr. laga um réttindi sjúklinga nr. 74/1997 á sjúklingur rétt á ítarlegum upplýsingum um heilsufar sitt, batahorfur og fyrirhugaða meðferðnatlex.ilo.org. Í þessu felst einnig réttur til að vita um framgang og umfang aðgerða sem framkvæmdar eru á honum, auk allra áhættuþátta. Í tilviki sjúklingsins fékk hann engar eða mjög ófullnægjandi upplýsingar um aðgerðina sem framkvæmd var (mjaðmaskipti) og var jafnvel haldið sofandi án skýringa. Það er ólögmætt að framkvæma læknisaðgerðir án upplýsts samþykkis sjúklings nema í algjörum undantekningartilvikum (t.d. neyðartilvik til að bjarga lífi) – og sjálfsagt mál er að sjúklingur sé upplýstur við fyrsta tækifæri eftir aðgerð um hvað hafi verið gert. Spítalinn brást þessu informenum og braut þar með á rétti sjúklingsins til upplýsinga.
Réttur til bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu: Í sömu lögum (lögum nr. 74/1997) kemur fram að sjúklingur á rétt á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem völ er á hverjum tíma og þjónustu sem miðast við ástand hans og bestu fáanlegu þekkingunatlex.ilo.org. Eftir svo stóra aðgerð mátti búast við að sjúklingurinn fengi að minnsta kosti þá þjónustu sem telst hefðbundin: reglulegt eftirlit lækna, sjúkraþjálfun, verkjastillingu, sálrænan stuðning og almennt vöktun á bataferlinu. Ekkert af þessu var raunverulega veitt. Þvert á móti var sjúklingurinn sendur heim og sá lítt sem ekkert til heilbrigðisstarfsmanna næstu mánuðina. Þetta stenst engan veginn ofangreinda lagaskyldu. Jafnframt segir í lögunum að sjúklingur eigi rétt á samfelldri þjónustu og að samstarf ríki milli allra heilbrigðisstarfsmanna og stofnana sem veita þjónustunanatlex.ilo.org. Í þessu máli brást líka algjörlega samfelldið og samfellan: Samskipti og samstarf virtust engin á milli sjúkrahússins og annarra aðila (t.d. heilsugæslu eða endurhæfingarstofnunar) eftir útskrift. Þetta rof er brot á lögbundnum skyldum um samfelldni þjónustu.
Réttur til viðeigandi verkjameðferðar og mannlegrar reisnar: Þó svo að íslensk lög nefni ekki berum orðum „rétt til verkjastillingar“ má leiða þann rétt af almennum ákvæðum um virðingu fyrir mannhelgi sjúklings og öryggi hans. Það er viðurkennt á alþjóðavettvangi að þjáning sjúklinga eigi að lágmarka og verkir séu meðhöndlaðir af kostgæfni, enda hefur verið bent á að aðgerðaleysi gegn verkjum veldi ónauðsynlegri þjáningu og jafnvel frekari skaðajournals.lww.com. Í þessu tilviki var sjúklingurinn skilinn eftir í sárum sínum án meðferðar – sem er í hróplegu ósamræmi við þá faglegu staðla sem tíðkast. Sameiginlegar leiðbeiningar JCI (Joint Commission International) og heilbrigðisyfirvalda víða gera kröfu um að verkir séu skráðir sem „5. lífsmark“ og meðhöndlaðir samkvæmt bestu klínísku leiðbeiningum, og vanræksla á því sviði hefur ítrekað verið fordæmd. Í fræðigreinum er jafnvel talað um að sársauki sé grundvallar mannréttindi og að sjúkrahús og læknar geti verið ábyrgir lagalega ef þeir bregðast í verkjameðferðjournals.lww.com. Af framangreindu má draga þá ályktun að San Rouge spítalinn hafi brotið gegn velferð sjúklingsins með því að sinna ekki verkjastillingu hans, sem flokkast má undir vanrækslu á mannlegri reisn og öryggi sjúklings.
Réttur til annars álits (sjálfstæðrar ráðgjafar): Lög um réttindi sjúklinga tryggja einnig að sjúklingur geti leitað álits annars læknis eða heilbrigðisstarfsmanns um ástand sitt, greiningu eða meðferðnatlex.ilo.org. Þetta á sérstaklega við ef sjúklingur treystir ekki niðurstöðum eða úrræðum sem honum hafa verið boðin. Í raun skyldu heilbrigðisstarfsmenn upplýsa sjúkling um þennan möguleika – í upptalningu 5. gr. laganna er m.a. kveðið á um að sjúklingur eigi að fá upplýsingar um möguleikann á að leita álits annars læknisnatlex.ilo.org. Í tilfelli þessa sjúklings var honum aldrei bent á þennan rétt. Þvert á móti var hann lengi vel haldinn í þeirri trú að fáir eða engir valkostir væru í boði nema að „bíða bara og vona“ að hlutirnir skánuðu. Það var fyrst fyrir eigin frumkvæði og eftir miklar þjáningar sem hann fór að óska eftir öðru áliti. Vanræksla spítalans að upplýsa sjúklinginn um þennan rétt sinn – og aðstoða hann við að nýta hann – er ámælisverð. Sú staðreynd að sjúklingurinn hafi nú sjálfur orðið að leita til annars sjúkrahúss (Hospital Clínic VITA) sýnir að traust hans á San Rouge spítalanum er rofið og að hann telur sig ekki geta fengið réttláta, óvilhalla úttekt á sínum málum hjá þeim sem þegar brugðust honum. Réttur til annars álits er einmitt hugsaður til að tryggja slíka óháða endurskoðun og auka öryggi sjúklinga.
Réttur til að kvarta og fá úrlausn: Loks er rétt að nefna að sjúklingar eiga skýlausan rétt til að kvarta yfir heilbrigðisþjónustu og fá þær kvartanir réttar í viðeigandi farveg. Eins og fyrr segir er kvörtun þessari beint til embættis landlæknis í samræmi við lög. Það er grundvallarþáttur í réttindum sjúklinga að kvartanir séu teknar alvarlega og rannsakaðar af óháðum aðilaumbodsmadur.is. Í þessu felst líka að draga megi ályktanir og læra af mistökum. Vonandi verður kvörtun þessi til þess að viðeigandi ráðstafanir verði gerðar og að sjúklingurinn fái þá aðstoð sem hann á skilið.

Krafa/ósk um annað læknisfræðilegt álit – Hospital Clínic VITA

Með hliðsjón af öllu framangreindu er það eindregin ósk sjúklingsins (og fjölskyldu hans) að hann fái tækifæri til að færa sig yfir á annað sjúkrahús til að fá nýtt mat á ástandi sínu. Nánar tiltekið er farið fram á að Hospital Clínic VITA taki við sjúklingnum til innlagnar sem fyrst. Tilgangurinn með því er tvíþættur:

Óháð úttekt á framkvæmd meðferðarinnar: Að sérfræðingar á Hospital Clínic VITA fari vandlega yfir sjúkraskrár, myndrannsóknir (ef einhverjar hafa verið teknar; ef ekki þurfa þær að fara fram núna) og meta hvort mjaðmaraðgerðin og eftirmeðferðin hafi verið fullnægjandi. Sérstaklega þarf að kanna hvort fótalengdaröskkunin (4 cm munur) sé raunveruleg, og ef svo er, hvað hafi orsakað hana. Slíkt mat væri í reynd „second opinion“ eða annað álit, sem sjúklingur hefur rétt á að fánatlex.ilo.org. Eðli málsins samkvæmt er mikilvægt að þetta mat fari fram hjá stofnun sem kom hvergi nærri upprunalegu meðferðinni, til að tryggja hlutleysi og traust niðurstöðu.
Greining og meðferð viðvarandi verkja og örorku: Jafnframt er þess óskað að Hospital Clínic VITA taki að sér að greina orsakir þeirra verkja og einkenna sem sjúklingurinn býr við nú, og leggi til viðeigandi meðferðarúrræði. Sjúklingurinn er í dag í mun verra ásigkomulagi en hann var fyrir slysið; hann á erfitt með gang (ósköp eðlilega ef annar fóturinn er lengri), hann þarf hækjur/staf og kemst aðeins stutta vegalengdir. Hryggur og liðir kvarta undan rangri líkamsbeitingu og verkirnir eru stöðugir. Á Hospital Clínic VITA, sem kunnugt er um málið, eru til reiðu læknar sem sérhæfa sig í flóknum tilfellum mjaðma- og stoðkerfisvandamála. Þeir hafa, að undangengnum samskiptum við sjúkling og aðstandendur, lýst yfir vilja til að taka málið að sér, enda verði nauðsynlegar tilvísanir/leyfi gefin. Þeir munu geta framkvæmt nákvæma mælingu á útlimum, myndgreiningu (röntgen, ómskoðun, tölvusneiðmyndir eða segulómun eftir þörfum) og meta hvort skurðaðgerðin þurfi lagfæringar. Einnig munu þeir meta þörf á verkjalínumati, sjúkraþjálfun eða öðrum úrræðum til að bæta lífsgæði sjúklingsins.

Í stuttu máli: Sjúklingurinn óskar hér með formlega eftir því að fá að njóta þeirrar heilbrigðisþjónustu sem hann á rétt á – þ.e. gæðaþjónustu sem hæfir alvarleika ástands hans – á sjúkrahúsi sem hefur getu og vilja til að veita hana. Ljóst má vera að San Rouge spítalinn hefur brugðist hlutverki sínu gagnvart honum. Það er ekki tilgangur kvörtunar þessarar að fela í sér sök eða refsingu í bili, heldur fyrst og fremst að tryggja að sjúklingurinn fái nauðsynlega aðhlynningu hið fyrsta. Þar með talið að fá óháða skoðun og greiningu, sem gæti þá leitt í ljós hvort frekari aðgerð (s.s. leiðrétting á mjaðmaskipti) sé nauðsynleg eða önnur meðferð.

Við viljum taka fram að sjúklingurinn er mjög þjáður og viðkvæmur andlega sem líkamlega um þessar mundir. Hver dagur skiptir máli. Hann hefur nú þegar þurft að bíða í heilt ár í von um bata sem ekki kom. Lífsgæði hans eru verulega skert og andlegri heilsu hrakar stöðugt vegna áfallsins og endalausra verkja. Því er brýnt að brugðist sé skjótt við.

Viðaukar og sönnunargögn

Kvörtun þessari fylgja nokkur skjöl til staðfestingar á framangreindum atriðum:

Afrit af samningi/ályktun um vikulegar heimsóknir – undirritað af fulltrúa San Rouge spítala (og sjúklingi) fyrir um þremur mánuðum, þar sem fram kemur áætlun um vikulegt eftirlit sem sjúklingurinn átti að fá, en fékk aldrei. Þetta skjal sýnir skýrt hvað lofað var og hvernig sú áætlun var rofin af spítalanum.
Afrit af sjúkraskrárgögnum frá San Rouge spítala: Þar á meðal er útskriftarnóta og lýsing skurðaðgerðarinnar (mjaðmaskipta) sem framkvæmd var. Útskriftarnótan (dagsett X.Y.2024) staðfestir að sjúklingur var útskrifaður aðeins fáum dögum eftir aðgerð án sérstakrar eftirmeðferðar. Einnig koma þar fram upplýsingar um að skurður var lokaður með 30 heftum (sem undirstrikar umfang aðgerðar). Ekkert í þessum gögnum gefur til kynna að ráðstafað hafi verið sérhæfðri endurhæfingu eða að eftirfylgni væri skipulögð, sem styður málstað okkar um skort á eftirfylgni.
Lyfjalisti/lyfseðlar: Yfirlit yfir lyf sem sjúklingnum hafa verið ávísað (og/eða sem hann hefur neytt) síðustu mánuði vegna verkja og vanlíðunar. Þar má sjá nöfn ofangreindra lyfja (morfín, Rivotríl o.fl.) og tímasetningar á lyfseðlum. Þessi gögn varpa ljósi á þá miklu lyfjabyrði sem sjúklingurinn hefur borið, sem aftur endurspeglar hversu slæm einkenni hans hafa verið og hvernig honum var í raun ýtt út í að taka slík lyf án stuðnings.

(Ef fleiri gögn eru nauðsynleg, t.d. staðfesting á því að sjúkraflutningaþjónustan hafi hætt eða önnur vitnisburður, er hægt að leggja þau fram; þó skal tekið fram að þjónustunni var hætt án formlegs bréfs, svo helst reiðum við okkur á frásögn sjúklingsins sjálfs og aðstandenda um þann atburð.)

Lokaorð

Að lokum er skorað á embætti landlæknis að bregðast skjótt við þessari kvörtun. Óskað er eftir því að:

Málið verði rannsakað af hlutlausum aðila á vegum embættisins, þ.m.t. að upplýst verði af hverju eftirliti var ábótavant og hvort verklagsreglur hafi verið brotnar.
Tryggt verði í samráði við viðeigandi stofnanir (t.d. Sjúkratryggingar Íslands ef við á) að sjúklingurinn fái tafarlaust þá sérfræðiþjónustu sem hann óskar eftir á Hospital Clínic VITA, eða annarri hentugri stofnun, til að fá annað álit og viðeigandi meðferð.
San Rouge spítalanum verði gert að svara þessari kvörtun formlega, útskýra sitt sjónarmið og hvað ætlað er að gera til úrbóta. Þetta er mikilvægt bæði fyrir sjúklinginn, sem á rétt á svari, og fyrir kerfið í heild til að læra af mistökunum.
Gripið verði til viðeigandi ráðstafana ef í ljós kemur að agabrot eða vanræksla hafi átt sér stað af hálfu heilbrigðisstarfsfólks. Markmið sjúklingsins er ekki hefnd, heldur að engin önnur manneskja lendi í sambærilegri reynslu. Ef kerfislægir vankantar eru til staðar þurfa þeir að koma í ljós og verða lagfærðir.

Sjúklingurinn og fjölskylda hans vonast til þess að embætti landlæknis taki mál þetta alvarlega og sýni í verki að réttindi sjúklinga séu virt í íslenska heilbrigðiskerfinu. Þau treysta því að kvörtun þeirra verði ekki aðeins unnin í samræmi við lög og reglur, heldur af samkennd og skilningi á þeirri erfiðu stöðu sem sjúklingurinn er í.

Mig langar að ítreka að sjúklingurinn er reiðubúinn að veita allar frekari upplýsingar sem kunna að auðvelda rannsókn málsins. Einnig er hann samþykkur því að embætti landlæknis nálgist sjúkraskrár hans og önnur nauðsynleg gögn í samræmi við heimildir þar um.

Með von um skjót viðbrögð og farsæla úrlausn,

Virðingarfyllst,

[Undirskrift]

Nafn kvörtunaraðila (fyrir hönd sjúklings)
Kennitala: XXXXXX-XXXX
Netfang: [Netfang] | Sími: [Símanúmer]

F.h. [Nafn sjúklings], kt. [XXXXXX-XXXX] (sjúklingur/starfsmaður sem kvörtunin lýtur að)

Viðaukar/Fylgiskjöl: Sjá nánar lista í kaflanum Viðaukar og sönnunargögn hér að ofan.

Til vitnis: Við bendum á eftirfarandi til stuðnings kvörtuninni:

Lög um réttindi sjúklinga nr. 74/1997 (sjá sérstaklega 3. gr., 5. gr., 7. gr. og 28. gr.).natlex.ilo.org natlex.ilo.org natlex.ilo.org umbodsmadur.is
Fræðigreinar og heimildir um verkjameðferð og vanrækslu:
- Pain Management: Medico-Legal Issues, Indian Journal of Anaesthesia (2008) – um grunnmannréttindi til verkjastillingar og ábyrgð heilbrigðisstarfsfólksjournals.lww.com journals.lww.com.
- How Poor Post-Op Care Could Lead to Medical Malpractice (Blogg frá Byrd Davis, 2025) – um afleiðingar ófullnægjandi eftirfylgni eftir aðgerðirbyrddavis.com.
- Rannsókn á tengslum langvarandi verkja og sjálfsvígshættu, Prog. Neuropsychopharmacol & Biol. Psychiat. (2018) – sýnir aukna sjálfsvígstíðni meðal langvinnra verkjasjúklingapubmed.ncbi.nlm.nih.gov.
Dæmi um sambærileg mál:
- Mjaðmaraðgerð – vangreind mistök (Penningtons Manches lögfræðistofa, case study) – Þar var sjúklingur skilinn eftir með 2 cm lengri fót, verkir og bakvandamál; síðar kom í ljós að rangir íhlutir voru notaðir. Málið var leyst með bótum eftir að annað álit staðfesti mistökinpenningtonslaw.com penningtonslaw.com. Athygli vekur að læknirinn í því máli vék sér ítrekað undan kvörtunum sjúklings og afgreiddi þær sem tilefnislausarpenningtonslaw.com, en óháð sérfræðimat leiddi sannleikann í ljós (fætur raunverulega mislangir)penningtonslaw.com og leiðréttingaraðgerð gerði sjúkling nánast verkjalausanpenningtonslaw.com.
- Umfjöllun Jack @ Skandall.is (29. mars 2023) – „Heilbrigðiskerfið hrunið: Læknar staðnir að vanrækslu…“ – Þar er vitnað í fjölda sjúklingasagna um vanrækslu í kerfinu og bent á að slíkt brjóti í bága við læknaeiðinn og fagmennskuskandall.is skandall.is.

(Öllum ofangreindum heimildum er ætlað að varpa ljósi á alvarleika málsins og staðfesta að kröfur okkar um úrbætur séu réttmætar.)

Við biðjum að lokum innilega um að brugðist verði við þessu erindi af fullri alvöru. Sjúklingurinn á um sárt að binda og líf hans mun einkennast af þjáningu áfram verði ekkert að gert. Það er von okkar að þetta bréf marki upphafið að lausn sem muni draga úr þjáningum hans og koma í veg fyrir að svona lagað gerist aftur.

Með fyrirfram þökk,

Heimildir
natlex.ilo.org natlex.ilo.org natlex.ilo.org umbodsmadur.is journals.lww.com journals.lww.com byrddavis.com pubmed.ncbi.nlm.nih.gov penningtonslaw.com penningtonslaw.com penningtonslaw.com penningtonslaw.com penningtonslaw.com skandall.is